GhoolAbad logo
مقاله‌ها
غول آباد؛ دانش‌نامهٔ مردمی یزد
user
مهمان گرامی، خوش آمدید! - قلعه -
addressغول آباد / مقاله‌ها / استاد غلام صنعتی

استاد غلام صنعتی

w
حمید خجستهwriter حمید خجسته

«حمید خجسته» در سال ۱۳۴۰ در خانواده‌ای با پیشنهٔ نساجی در یزد به دنیا آمد. پدر او «عباس خجسته» فرزند «حسین خجسته» -از پیشکسوتان صنعت ترمه‌بافی و منسوجات یزدی- و مادر او «خدیجه صنعتی» فرزند «غلام صنعتی» -از استادان و صنعتگران صنعت نساجی در یزد- است.

«حمید خجسته» مهندس نساج است و گواهی‌نامهٔ تخصصی فنی ماشین آلات نساجی خود را از «ایتالیا» گرفته است. «مهندس خجسته» از نوجوانی در این صنعت سابقه دارد و در این زمینه «شرکت خجسته باف»، «شرکت بافندگی حمید خجسته» و «شرکت شیوا نساج یزد» را تاسیس کرده است.

email :
r
i
t
er
w
نور الله جاودانیwriter نور الله جاودانی
email :
r
i
t
er
text
علی اصغر علمدار یزدیبایسته است سپاس‌گزاری و قدردانی از «جناب آقای دکتر علی اصغر علمدار یزدی» -دانش‌آموخته و دکترای نساجی از «آمریکا» و «انگلستان»، مدیر عامل سابق «سعادت نساجان» و استاد و عضو هیات علمی «دانشگاه یزد»-.

ایشان پیش از آنکه دیر شود، مرا به پژوهش در زندگی «استاد غلام صنعتی» و گردآوری اسناد و مدارک قدیمی «شرکت سعادت نساجان» تشویق و راهنمایی نمودند.
نور الله جاودانی
imagezoomimageimagelink
توران پشت
نمایی از جادهٔ ده کهن توران پشت در شهرستان تفت در استان یزد. آبادانی این قریه را از پوران دخت -دختر خسرو پرویز و ملکهٔ ساسانی- می‌دانند.
رضا دهقانی زاده +

۱- پیش گفتار و ولادت

سال‌ها پیش، سه برادر از «قریهٔ توران پشت» که از قرای قدیمی یزد است، به قصد زیارت پای در راه می‌نهند. برادر کوچک‌تر قدرت ادامهٔ این سفر را نداشت؛ بنابراین برادرانش او را در یزد می‌گذراند و می‌روند. دیگر از آن دو برادر بزرگ‌تر خبری به دست نمی‌آید. برادر کوچک‌تر «رضا» نام داشت و همو است که بعد از چندی در زمینهٔ نساجی مهارتی می‌یابد و به درجهٔ استادی می‌رسد.

«استاد رضا» ازدواج می‌کند؛ لکن فرزندان او یکی پس از دیگری می‌میرند و از همه چیز و همه جا ناامیدش می‌کنند. بر اساس عقاید پاک مذهبی، اولین پسری که متولد می‌شود را «غلام» نام می‌نهد و حلقهٔ غلامی «امام هشتم» -ع- را در گوش او قرار می‌دهد. این تولد مقارن با سال ۱۲۵۷ ه.ش است. «غلام» که بعد‌ها «استاد غلام» (/os.²A ģU.lUm/) لقب می‌گیرد، منشا خیر و برکاتی می‌گردد که جز از غلام آل محمد -ص-، از دیگران بر نمی‌آید.

imagezoomimage
شاگرد شعرباف
غلام در کودکی شاگرد استاد علی تقی سلیمان شاهی بود و اصول و رموز شعربافی سنتی را از وی آموخت.
Watson Kintner; 1963
warning این عکس تزیینی است.

۲- کودکی و نوجوانی

«غلام» پدر خود را در کودکی از دست می‌دهد. قبل از این، پدرش او را نزد یکی از استادان ترمه‌باف و زری‌باف به نام «حاجی علی تقی سلیمان شاهی» به شاگردی می‌سپارد. او در اندک زمانی، رمز و رموز این فن را می‌آموزد و خود، استادی بی‌مانند در نساجی سنتی می‌گردد.

آنچه او را از دیگر همسالانش متمایز می‌کرد، جرات و جسارت و ارادهٔ بی‌مانند او بود. او کلمات «نیست» و «نمی‌شود» و «نمی‌توانیم» را نمی‌شناخت. به هر کاری دست می‌زد در آن کار مهارت می‌یافت. هوش فوق العاده، تلاش بی‌وقفه، ابتکار، خلاقیت، اعتماد به نفس و اتکا به خداوند او را در هر امری موفق می‌داشت.

imagezoomimage
استاد غلام صنعتی
پرترهٔ استاد غلام صنعتی. غلام صنعتی از جوانی در نساجی سنتی یزد به درجهٔ استادی رسیده بود. وی علاقه، هوش، و مهارت شگرفی در کار‌های فنی، ماشین آلات و صنایع داشت.
عبد الحسین آیتی؛ آتشکدهٔ یزدان

۳- جوانی و استادی

«استاد غلام» در جوانی به قصد زیارت به «کربلا» رفت. او در آنجا با حاجی عبافروشی که اصالتاً ایرانی بود آشنا شد و در همانجا کارخانهٔ عبابافی تاسیس کرد. آنگاه به یزد بازگشت و با تبدیل دستگاه‌های قدیمی بافندگی به دستگاه‌های پرتاب سریع ماکو یا «ماکوپران» (۱)، میزان تولید و کیفیت محصول را افزایش داد.

۴- صنایع صنعتی

۱-۴- راه‌اندازی کارخانهٔ اقبال یزد

«استاد غلام صنعتی» در سال ۱۳۰۰ ه.ش به کمک «امیر خان کوراوغلی» نخستین دستگاه بافندگی ماشینی را به همراه یک دستگاه مولد برق از «آلمان» به یزد آورد و خود به راه انداخت. او پارچه‌هایی مشابه بافته‌های خارجی تولید نمود و در «نمایشگاه کالا‌های ایرانی» (۲) در «تهران» به نمایش گذاشت.

۲-۴- راه‌اندازی کارخانهٔ درخشان یزد

«حسین علی هراتی» در سال ۱۳۱۰ ه.ش از «استاد صنعتی» خواست تا در تاسیس و پروژهٔ خرید ماشین آلات ریسندگی و بافندگی و رنگرزی «کارخانهٔ درخشان» همکاری کند. «صنعتی» برای خرید ماشین آلات و دورهٔ کارآموزی به «آلمان» رفت و پس از ۲ سال به ایران بازگشت. او نسبت به نصب دستگاه‌ها و راه‌اندازی و بهره‌برداری این کارخانه زحمات زیادی را متحمل گردید؛ اما شرکا او را از حق شراکت محروم نمودند. با این همه، او از تاسیس چنان کارخانه‌ای در یزد خوشحال و خشنود بود.

imagezoomimageimage
کارخانهٔ نساجی سعادت نساجان یزد
عکس هوایی کارخانهٔ سعادت نساجان در خیابان امام، سه راه فهادان. این بنای عهد پهلوی با شمارهٔ ۳۰۸۳۹ به ثبت آثار ملی رسیده است. مهمترین بخش‌های آن عبارت اند از: سالن سوییسی، موتورخانه، انبار پنبه و مجموعهٔ سردر.
مهدی خبره دست +

۳-۴- تاسیس کارخانهٔ سعادت نساجان یزد

بالاخره، «استاد غلام صنعتی» به منظور حفظ، حمایت، ترقی و توسعهٔ صنعت نساجی یزد، در تاریخ ۱۳۲۵/۷/۲۵ اولین آگهی تاسیس «کارخانهٔ سعادت نساجان» با سرمایهٔ پنجاه میلیون ریال را بین نساجان، صباغان، صنعتگران و مزدوران مربوطه که دست و دستبند (۳) نساج اند نشر داد.

مردم که به «استاد» به چشم پدری مهربان، رفیقی شفیق و خلاصه خیرخواهی پاکباز می‌نگریستند، دارایی و مایملک خود را در اختیار او گذاشتند. سپس اساس‌نامه‌ای جامع و کامل نوشته شد و «شرکت سعادت نساجان یزد» در تاریخ ۱۳۲۶/۱۱/۱۷ به شمارهٔ ۷۳ به ثبت رسید. در اولین جلسهٔ هیات مدیره که در تاریخ ۱۳۲۶/۱۲/۲ تشکیل گردید، وی به عنوان مدیر فنی انتخاب و منصوب شد.

imagezoomimageimage
سالن کارخانهٔ سعادت نساجان
فضای داخلی سالن سوییسی یا ساختمان شهید طامهری. طراحی سنتی، جهت‌گیری اقلیمی و نورگیری روشن این سالن، باشکوه، اصولی و چشمگیر است.
علی رضا رحمانی؛ میراث فرهنگی یزد؛ ۱۳۹۱

در اولین مجمع عمومی شرکت، سهامداران به پاس خدمات و زحمات «استاد غلام»، در مادهٔ ۵۳ اساس‌نامه، صدی یک از سود سالیانهٔ شرکت را به او اختصاص دادند. اما در واقع، او سود خود را وقف ساختن موسسه‌ای کرد که اگر محقق شده بود برای همیشه بی‌نیاز از متخصص خارجی می‌شدیم. تاسیس این هنرستان نساجی با نام «آموزشگاه صنعتی» از آرزو‌های او بود که متاسفانه در آن دوران تحقق نیافت.

۵- وفات و سخن پایانی

«غلام صنعتی» تا پایان عمر، مدیر فنی کارخانه‌اش بود. وی پس از عمری خدمت خالصانه و صنعت نوآورانه، در اواخر اسفند ۱۳۴۷ ه.ش به سرای باقی شتافت.

imagezoomimageimage
پوستر استاد غلام صنعتی
پوستر و پرترهٔ استاد غلام صنعتی در کهنسالی. استاد غلام با لطف خدا، به پشتوانهٔ پیشینهٔ نساجی سنتی، و با تکیه بر هوش و مهارتش در امور فنی، زمینه‌ساز و بنیان‌گذار انقلاب صنایع نساجی یزد در سدهٔ چهاردهم شد.
حمید خجسته

«مرحوم استاد غلام صنعتی» -ره- را همهٔ معمرین یزد می‌شناسند. آوازهٔ خدمات آن مرحوم از ورای اوراق کتاب تاریخ یزد و از سینهٔ انسان‌ها تا فراسوی مرز‌ها پیچیده است. معرفی صحیحی از آن فقید سعید که به حق «پدر صنعت نساجی یزد» است به نسل حاضر و آیندگان، کار مثبت و لازمی می‌باشد.

fo
footnote پانوشت

(۱) تبدیل دستگاه‌های بافندگی سنتی به دستگاه‌های ماکوپران (flying shuttle)، نخستین حلقه از زنجیرهٔ مدرنیزاسیون و صنعتی‌سازی بافندگی و نساجی در دنیا بود. این اختراع کلیدی در سال ۱۷۳۳م (۱۱۱۲ ه.ش) توسط «جان کای» (John Kay) به ثبت رسید و در نهایت موجب وقوع انقلاب صنعتی در «اروپا» گردید. همین تغییر کلیدی در نساجی یزد توسط «استاد غلام صنعتی» از پایه‌های انقلاب صنعت نساجی یزد در سدهٔ چهاردهم شد.
(۲) اولین دورهٔ «نمایشگاه امتعهٔ داخلی» در ۱۳۱۳/۸/۲۰ در عمارت روبروی «میدان مشق» در «تهران» برگزار شد. از سال ۱۳۱۵ نام این نمایشگاه به «نمایشگاه کالای ایران» تغییر یافت و تا سالیان دراز به کار خود ادامه داد و مایهٔ خیر و برکت و رونق در صنعت و تجارت و صادرات شد.
(۳) اصطلاح قدیمی "دست و دستبند بودن" یعنی لازم و ملزوم بودن دو چیز؛ مثل دست که با دستبند یا همان عیاره یا النگو رابطهٔ مستقیم دارد. در اینجا منظور از اینکه "صباغان دست و دستنبد نساجان اند" این است که صنف رنگرز با صنف شرباف لازم و ملزوم هم هستند. عین این عبارات در نخستین پذیره‌نویسی سهام که از طرف «شادروان استاد غلام صنعتی» در یزد منتشر شد، به کار رفته است؛ چرا که آن مرحوم خیلی نمی‌خواسته صنف تجار یزد در خرید سهام شرکت کنند؛ که البته نشده که نشده. (نور الله جاودانی)
ot
no
tes
co
comment دیدگاه شما دربارهٔ این مقاله چیست؟

avatar۱- جا‌های ستاره‌دار را پر کنید.
۲- نام شما نمایش داده می‌شود.
۳- رایانامهٔ شما کامل نمایش داده نمی‌شود.
۴- چهرک ماه شما از پایگاه Gravatar دریافت می‌شود.
۵- متن دیدگاه شما از ۱۰ تا ۱۰۰۰ حرف داشته باشد.
۶- دیدگاه خصوصی شما هرگز منتشر نمی‌شود.
۷- راه‌های تماس با نویسنده در قاب هر نویسنده آمده است.
۸- می‌توانید در دم، با ورود یا با ارسال رایانامه، دیدگاه‌هایتان را ویرایش یا پاک کنید.
{
}
mm
ent
co
avatarcomment بسیار عالی؛

پیروز باشید.



date ۱۱ دی ۱۳۹۵
name امیر مرتضی #۳
email ami...@gmail.com
mm
ent
co
avatarcomment چون همیشه بجا و پربار بود. میدانید که به کارخانه سعادت نساجان "کارخونَ سعادت", "کارخونَ اُساغلوم" و "کارخونَ گدائا" میگفته‌اند!



date ۴ خرداد ۱۳۹۴
name وحید ذوالفقاری
email vahid...@yahoo.com
mm
ent
s
QR codeshare همرسانی پیوند
email twitter
h
a
re