 |
خانه گرامی Gerami House
|
|
|
|
چکیده: مطالعه خانه سنتی گرامی یا مازار در یزد از دیدگاه معماری و انتشار عکس ها و نقشه های آن. واژگان کلیدی: خانه سنتی، حیاط، حیاط بالاخانه، حوض، آبنما، باغچه، ورودی، راهرو، اطاق، سه دری، پنج دری، مطبخ، انبار، تالار، ارسی، ایوان، شاه نشین، بادگیر، قوس کلیل، قوس جناغی، طاقچه، طاق نما، قاب، سید اسد الله مازار، مازار، گرامی، یزد. Abstract: Studying Gerami or Mazar traditional house in Yazd from architectural aspect and publishing its images and plans. Keywords: traditional house, courtyard, rooftop yard, pool, garden, entrance, corridor, room, sedari, panjdari, kitchen, storage, reception hall, talar, sash window, ivan, shahneshin, badgir, wind catcher, kalil curvature, herring bone curvature, shelf, arcade, frame, Sayed Asadollah Mazar, Mazar, Gerami, Yazd.
|
|
|
کتاب: گنجنامه فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران دفتر: چهاردهم، خانه های یزد مرکز اسناد و تحقیقات: دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی زیر نظر: کامبیز حاجی قاسمی مدیر اجرایی: زند حریرچی، بهنام قلیچ خانی مدیر گروه تهیه و تنظیم نقشه ها: بتول ملا اسد الله، مرضیه مهدی یار نویسنده متون: حمیدرضا خویی ویراستار متون فارسی: محمد پروری مترجم: کلود کرباسی ویراستار متون انگلیسی: مریم طباطبایی انتشارات: روزنه؛ سال 1383 Book: Ganjnameh, Cyclopaedia of Iranian Islamic Architecture Volume: Fourteen, Yazd houses Documentation and research center: Faculty of architecture and urban planning of Shahid Beheshti university Supervisor: Kambiz Haji Ghasemi Executive director: Zand Harirchi, Behnam Ghelich Khani Director of plan compilation and preparation team: Batool Molla Asadollah, Marzieh Mahdi Yar Writer of texts: Hamid Reza Khoei Editor of Persian texts: Mohammad Parvari English Translator: Claude Karbasi Editor of English texts: Maryam Tabatabaee Publication: Rowzaneh; year 2005
|
|
|
|
|
|  جبهه جنوب غربی حیاط جنوبی خانه گرامی در یزد؛ در این نما ایوان و شاه نشین و بادگیرش و سه دری در حیاط بزرگ این خانه نمایان است.
Southwestern side of southern courtyard; In this view Eivan and its shahneshin and badgir and sedari in larger courtyard of this house are visible.
معین محمدی 1- خانه گرامی ۩
این بنا را در اواخر دوره «قاجاریان»، «آقای سید اسد الله مازار»، فرزند «آقا سید مهدی» -جد خاندان گرامی- بنیان گذاشته است. اعقاب خاندان «مازار»، بعد ها لقب «گرامی» گرفتند. بنا به اظهارات بستگان صاحب فعلی خانه، پیش از این، بر سردر (1) ۞ خانه، سنگ مرمر تاریخ داری وجود داشته که بر طبق تاریخ آن، عمر خانه در حدود 110 تا 120 سال است. (2) ۞
این خانه وسیع شامل دو بخش مختلف است که هر بخش آن، حیاطی (3) ۞ در میان دارد. این دو حیاط در یک راستا و در جهت شمال شرقی - جنوب غربی استقرار یافته اند. حیاط جنوبی قدری بزرگ تر از حیاط شمالی و فضا های اطراف آن نیز بیشتر و مفصل تر از حیاط دیگر است. چهار طرف حیاط بزرگ با فضا های مختلف محصور شده است؛ لیکن فضا های حیاط دوم فقط در دو جانب شرق و غرب آن قرار دارد. البته در جبهه جنوبی این حیاط نیز اتاقی هست، اما این اتاق هیچ ارتباطی با این حیاط ندارد و متعلق به حیاط بزرگ است. جبهه شمالی حیاط شمالی نیز به دیواری محدود است. دیوار های مسدود دو جناح شمالی و جنوبی حیاط کوچک با طاق نما هایی (4) ۞ پوشیده شده است. این طاق نما ها و قاب هایشان، نمای (5) ۞ این دو جبهه را پرتراش کرده و حال و هوای حیاطی مرکزی (6) ۞ بدان داده اند.
فضا های بخش بزرگ خانه در دو طبقه انتظام یافته است. در این بخش از خانه، فضا ها و اتاق های میانی هر جبهه، وسیع تر و مرتفع تر و فضا های طرفین آنها، کوچک تر و دو طبقه است. مجموعه این فضا ها، حصاری بلند در اطراف حیاط بزرگ ایجاد کرده است. حیاط کوچک را فضا هایی با ارتفاع یک طبقه احاطه کرده اند. به این ترتیب، حیاط بزرگ، رسمی و مفصل، و حیاط کوچک، خانگی و صمیمی به نظر می رسد.
ورودی (7) ۞ بنا که در ضلع غربی آن قرار دارد، از یک طرف به حیاط کوچک مرتبط است و از طرف دیگر با یک راهرو (8) ۞ به گوشه حیاط بزرگ. لذا دو حیاط خانه، از یکدیگر مستقل است و هیچ یک، مقدمه ورود به دیگری نیست. در عین حال، این دو حیاط با یکدیگر بی ارتباط نیستند و با راهرو ای کوتاه در شرق پنج دری (9) ۞ شمالی حیاط اصلی، ارتباط مستقیم و نزدیکی در میان آنها برقرار شده است؛ اما طرح راهرو مانع از دید مستقیم دو حیاط به یکدیگر است. دو حیاط، بخشی مشترک هم دارند. این بخش، مجموعه مطبخ و انبار های خانه است که در یک لایه (10) ۞ فضایی در پس جبهه های شرقی دو حیاط قرار دارد و از هر طرف با راهرو ای به یکی از حیاط ها متصل می شود.
در میان جبهه جنوبی حیاط بزرگ، ایوانی (11) ۞ وسیع قرار دارد. این ایوان در انتها، شاه نشینی (12) ۞ دارد که در زیر بادگیر (13) ۞ واقع است. حجم مرتفع و بلند بادگیر نیز بر فراز نمای جبهه جنوبی، جلوه گری می کند. در سر دیگر حیاط و در مقابل ایوان، یک پنج دری نشسته است. گفتگو و مواجهه ایوان با پنج دری، یعنی فضای نیم باز (14) ۞ وسیع و متشخص با فضای بسته (15) ۞ مهم در خانه، محور (16) ۞ اصلی حیاط را به وجود می آورد. کشیدگی آب نمای (17) ۞ حیاط در میان دو عنصر یاد شده و نیز بادگیر بلند بر فراز ایوان، تاکیدی است بر این محور.
|  تصویر سه بعدی خانه گرامی در یزد؛ این خانه سنتی دارای دو حیاط مرکزی، یک حیاط بالاخانه، یک ورودی و دو بادگیر است.
Tri-dimensional projection of Gerami house; This traditional house has two courtyards, one rooftop yard, one entrance and two wind-catchers. | |
نمای دو جبهه شرقی و غربی حیاط بزرگ در تقسیم کلی، مشابه است؛ اما نمای عناصر مرکزی اشان تفاوت دارد. در میانه جبهه شرقی، نمای سه قسمتی تالار (18) ۞ و در مرکز جبهه غربی، یک ارسی (19) ۞ بزرگ واقع است. تفاوت این دو، سبب تمایز آشکار دو نما در عین تشابه آن شده است. این تفاوت در عین تشابه، در انتظام افقی فضا های این دو جبهه حیاط نیز آشکار است. به این ترتیب، علی رغم تقسیمات مشابه در کلیت نمای دو جبهه، فضا های این دو متفاوت است.
|  تالار و دو راهرو اش در جبهه جنوب شرقی حیاط جنوبی یا بزرگ تر خانه گرامی.
Reception hall or talar and its two corridors in southeastern side of the southern or bigger courtyard of Germai house.
معین محمدی تقسیمات نما های اطراف حیاط اصلی بسیار آموزنده است. مثلاً در نمای غربی، وجود یک ارسی نسبتاً بزرگ در مرکز و دو ارسی کوچک تر در دو گوشه طبقه دوم آن، ترکیبی زیبا پدید آورده است. تکرار ارسی ها در مرکز و گوشه ها، آنها را بازیگران اصلی نما کرده است. نمای راهرو ها نیز در حد فاصل سه بخش اصلی جبهه غربی، یعنی اتاق ارسی (20) ۞ و فضا های طرفین این جبهه قرار گرفته است. به این ترتیب، در نگاه اول، این نما مجموعه ای از چند قاب (21) ۞ مستقل نشسته در کنار یکدیگر جلوه می کند؛ لیکن در نگاهی دیگر، دو ارسی کوچک در دو گوشه بالایی ارسی بزرگ میانی، چون حواریون این یک جلوه می کند. به علاوه، بدین گونه، طرفین فوقانی نما به مرکز آن بسته و اجزای مستقل نما، متحد شده است.
در مرکز جبهه شرقی حیاط، تالاری بزرگ قرار دارد. سقف تالار، قوسی (22) ۞ کم خیز (23) ۞ به شکل کلیل (24) ۞ دارد. این شکل باعث پیوند میان دیوار ها و سقف شده است. سطوح داخلی تالار، دو ردیف طاقچه (25) ۞ دارد و به همین علت به دو بخش بالا و پایین تقسیم شده است، به طوری که ردیف فوقانی، بخشی از سقف تالار به نظر می رسد. به این ترتیب، با این پیوستگی، سقف، سه بعدی جلوه می کند. چون طاقچه های فوقانی تالار، قوس جناغی (26) ۞ دارند در حالی که قاب طاقچه های زیرین چهار گوش است، بخش فوقانی تالار و در واقع سقف تالار، بخش اصلی و برجسته فضا جلوه می کند. در نتیجه، تالار به دو بخش شده و گویی که بخش زیرین، پایه ای است برای بخش فوقانی یا اصلی. صورت مذکور، به تالار این خانه محدود نیست، بلکه الگویی است عام در دیگر اتاق های اصلی این خانه و نیز سه دری ها (27) ۞ و پنج دری ها و تالار های بلند خانه های قدیمی شهر.
و اما در حیاط دوم خانه، جبهه غربی متشکل است از یک اتاق در مرکز، دو راهرو در طرفین و دو اتاق در دو جانب انتهایی. جبهه شرقی نیز تقریباً چنین نظمی دارد؛ با این تفاوت که در گوشه شمالی آن، اتاقی نیست. با وجود فضا های مشابه در میانه دو جبهه، در مرکز نمای غربی، یک ارسی واقع است و در میانه نمای شرقی، پنجره های یک سه دری. به این ترتیب، تفاوت ظریف نما های مشابه رو به هم در اینجا نیز تکرار شده است.
|  برش افقی طبقه اول یا همکف خانه گرامی در محله سهل ابن علی در یزد.
1- ورودی؛ 3- حیاط اصلی؛ 4- حیاط فرعی؛ 7- ایوان؛ 14- تالار؛ 17- پنج دری؛ 18- سه دری؛ 21- اطاق ارسی؛ 23- اطاق معمولی؛ 24- راهرو؛ 25- بادگیر؛ 28- مطبخ و انبار.
Firt floor or ground floor plan of Gerami`s house in Sahl ibne Ali district of Yazd.
1- Entrance; 3- Major courtyard; 4- Minor courtyard; 7- Eyvan; 14- Reception hall or talar; 17- Panjdari; 18- Sedari; 21- Sash-window-room; 23- Common Room; 24- Corridor; 25- Badgir or wind catcher; 24- Kitchen and storage. | |
چنانکه گذشت، وجود دو حیاط، خانه را دو بخش کرده است؛ لیکن عرصه (28) ۞ دیگری نیز در این خانه وجود دارد که در ابتدای ورود به بنا به چشم نمی آید. این بخش که خود متشکل از یک حیاط کوچک بالا خانه (29) ۞ و ایوانی رو به آن است، در طبقه فوقانی و در کنار جبهه غربی حیاط بزرگ واقع است. ایوان مزبور، بادگیری مرتفع دارد که وجود آن نشان دهنده اهمیت این بخش و استفاده زیاد از آن است. راه رسیدن به این بخش، پلکان منشعب از دالان (30) ۞ ورودی است. به این ترتیب، واحدی مستقل و کوچک در طبقه فوقانی این خانه به وجود آمده است.
بخش اعظم سطح حیاط اصلی را حوض و باغچه (31) ۞ اشغال کرده و لذا سطح باقی مانده به عبور اختصاص یافته است. در نتیجه، ایوان، بهترین نقطه خانه برای نظر به حیاط شده است. در مقابل، در حیاط کوچک، سطح اطراف آب نما و باغچه ها وسعت زیاد تری دارد، به قدری که برای نشستن در حیاط کفایت می کند. جالب آنکه برخلاف حیاط اصلی، در این بخش از خانه، هیچ فضای نیم بازی مشرف به حیاط وجود ندارد.
|  جبهه جنوب غربی حیاط شمالی یا کوچک تر خانه گرامی.
Southwestern side of the northern or smaller courtyard of Germai house.
Moin Mohammadi 2- Gerami house ۩
This building was commissioned in the late «Qajar» period by «Mr. Seyyed Asadollah Mazar», the son of «Aqa Seyyed Mehdi» -the patriarch of the Gerami family of Yazd-. The «Mazar»`s descendants later adopted the name of «Gerami». According to relatives of the present owner of the house, a dated marble inscription existed above its portal which indicated that its construction dates back to 110 to 120 years ago. (32) ۞
This building is a large house comprising two different parts, each of which possesses a central courtyard. These two courtyards are aligned and laid out along a northeast - southwest axis. The southern courtyard is slightly larger than the northern one and the spaces surrounding it are more substantial and more elaborate. The larger courtyard is encircled on all four sides by built areas, whereas the built areas of the smaller one occupy only its eastern and western sides. Although a room also exists on the southern side of this courtyard, this room is unrelated to it and belongs to the larger one. The closed walls of the northern and southern sides of this courtyard are covered with arcades. These arcades and their frames have transformed the facades of these two sides into elaborately carved surfaces, endowing the smaller courtyard with the atmosphere of central courtyard.
|  برش افقی زیرزمین خانه سنتی مازار یا گرامی در یزد.
Basement floor plan of Mazar or Gerami traditional house in Yazd. | |
The spaces of the larger part of the house are laid out on two floors. With this configuration, the central spaces and rooms of each side are larger and taller and spaces flanking them are smaller and two-storied. The ensemble of these spaces has created a tall solid rampart around the larger courtyard; while the smaller courtyard is surrounded by single story spaces. Thus, the larger courtyard appears formal and elaborate, and the other one modest and intimate.
|  اطاق ارسی در جبهه شمال غربی حیاط جنوبی یا بزرگ تر خانه گرامی؛ ترکیب یک ارسی سه لختی بزرگ در میان و دو ارسی سه لختی کوچک در دو طرف طبقه دوم نمای زیبایی را ساخته است.
Sash window or orosi room in northwestern side of the southern or bigger courtyard of Germai house; combination of one big three lobed sash window in center and two small three lobed sash windowses in both side of second story creates a handsome view.
Moeen Mohammadi | |
The entrance of the building, located on the western side of the ensemble, is connected on one side to the smaller courtyard and on the other to corner of the larger courtyard. Therefore, the two courtyards of the house are independent of one another and neither of them functions as the other`s forecourt. Nevertheless, they are not entirely unrelated and being directly and closely connected via a short corridor located east of the main courtyard`s northern panjdari (33) ۞; but this corridor is designed so that it obstructs the direct view between the two courtyards. The two courtyards also have a common area. This common area, which combines the kitchen and storage spaces of the house, is located as a spatial layer behind the eastern sides of both courtyards and is connected at each end to corridor leading to one of the courtyards.
|  جبهه شمال شرقی حیاط جنوبی یا بزرگ تر خانه مازار؛ اطاق ها از سمت راست تصویر به چپ: تالار، سه دری و پنج دری.
Northeastern side of the southern or bigger courtyard of Mazar house; Rooms from right side of picture to left: reception hall or talar, sehdari or three-dored and panjdari or five-dored.
Moein Mohammadi A large eivan (34) ۞ stands at the center of the larger courtyard`s southern facade. At its back end, this eivan has a shahneshin (35) ۞ located under a badgir (36) ۞. The tall presence of that badgir is visible above the facade of the southern side. At the other apex of the courtyard, facing the eivan, there is a panjdari. The conversation between the eivan, i.e. a vast and distinctive semi-open space, and the panjdari, i.e. an important closed space of the house, creates the main axis of this courtyard. The orientation of the courtyard`s pool sitting between these elements and the expanse of the badgir topping the eivan further emphasize this axis.
The facades of the eastern and western sides of the larger courtyard follow similar general divisions; but their central elements have different appearances. The tripartite facade of a reception hall occupies the center of the eastern side, whereas a large sash window sits at the center of the western side. The difference between them creates a conspicuous contrast between these two facades, regardless of their similarity. This combination of difference and similarity is also clearly apparent in the horizontal layout of the spaces of these two sides. Thus, despite the overall similarity of their divisions, the facades of these two sides are different.
The divisions of the facades surrounding the main courtyard are highly instructive. For example, in the western facade, a relatively large central sash window and two smaller ones at the corners of the second floor have created a handsome composition. The repetition of the sash windows has transformed them into the main actors of the facade. The corridors are located at the junction of three main parts of the facades, i.e. the sash window room and its flanking spaces. In this way, at first glance, the facade appears as a composition of several independent frames; whereas further examination reveals that the two small upper floor sash windows flanking the large central one located near the lower end of the facade act as its apostles, binding them to central part of the facade and unifying its separate elements.
|  برش عمودی A - A از خانه گرامی.
Section A - A from Gerami house. | |
|  برش عمودی B - B از خانه گرامی.
Section B - B from Gerami house. | |
A large reception hall occupies the center of the eastern side of the courtyard. The ceiling of the hall follows a low-rise kalil-shaped (37) ۞ curvature. This shape joins the ceiling to the walls. The interior surfaces of the reception hall are covered with two rows of shelves and are therefore divided into upper and lower sections. Thus, the upper section appears to be an integral part of the ceiling. In this way, the junction of the upper part of the walls to the ceiling gives the latter a three-dimensional appearance. As the upper shelves of the reception hall are herring-bone-shapes, while the lower ones have square frames, they make the upper part of the walls, and in fact the ceiling of the reception hall, appear as the main and most distinctive part of this space. As a result, the three-dimensional space of the reception hall is divided into two parts and it is though the lower part acts as a base for the upper main one. This character is not limited to the interior space of this hall, but is repeated as a general model in the other main rooms of the house, as well as in various sehdaris (38) ۞, panjdaris and tall halls of the old houses in the city.
|  نمای اطاق ارسی در جبهه شمال شرقی حیاط شمالی یا کوچک تر خانه گرامی.
Sash window or orosi room view in northeastern side of the northern or smaller courtyard of Germai house.
Moein Mohammadi In the second courtyard of the house, the western side comprises a central room, two corridors flanking it and two rooms at its ends. The eastern side follows an almost identical order, except that no room exists at its northern end. Although both have similar central spaces, the center of the western facade features a sash window whereas the center of the eastern facade is occupied by a sehdari. Thus, the refined difference between similar facades is repeated here as well.
As already mentioned, the existence of two courtyards has divided the house into two parts; but the house comprises yet another area which does not immediately come into view. This part, which consists of a small rooftop yard and an eivan overlooking it, is located on the upper floor of the building, next to the western side of the larger courtyard. This eivan has a tall badgir, the existence of which indicates the importance and intensive use of this area. Access to this part is assured by a stairway stemming off from the entrance corridor. In this way, an independent small unit has come into being on the upper floor of the house.
Most of the area of the main courtyard is occupied by a pool and flower beds, and the remaining area therefore only serves as passageways. As a result, the eivan has become the best vantage point overlooking the courtyard. Conversely, in the smaller courtyard, the remaining area around the pool and flower beds is substantial and provides adequate sitting space. Interestingly, unlike the main courtyard, this part of the house comprises no semi-open space overlooking the courtyard.
|
|
|
 کتاب گنجنامه؛ دفتر 14، خانه های یزد
با آنکه معماری این سرزمین تاریخی چند هزار ساله دارد، تلاش هایی که برای شناسایی و معرفی آثار آن صورت گرفته است سابقه چندانی ندارد. تنها از چند دهه پیش محققان و پژوهشگران به بازنگری این آثار هنری پرداخته و کوشیده اند گرد و غبار گذشت قرون را از این گوهر های تابناک بزدایند و تلالو چشم نواز آنها را دوباره آشکار سازند.
علل و عوامل آن بی توجه و نیز این التفات ناگهانی به آثار تاریخی معماری بحثی مفصل می طلبد که در حوصله این مختصر نمی گنجد. همین قدر باید اشاره کرد که آن بی توجهی در واقع محصول توجه کامل و این التفات، نتیجه بی التفاتی است. چه تا آن زمان که این آثار جزیی از زندگی مردم ما بود، لزومی به شناخت و معرفی آنها احساس نمی شد؛ اما آنگاه که بر اثر انقطاع فرهنگی، رشته های اصالت دیرین گسسته شد و نشانه های بی ریشگی در همه چیز ظاهر گشت، تمایل به بازگشت به خود و یافتن هویت خودی نیز فزونی گرفت؛ و به این ترتیب، آثار معماری گذشته هم مانند هرآنچه از اصالت گذشته نشانی داشت، محتاج بازشناسی و معرفی شد. ناگفته پیداست که راه این بازشناسی و ادراک دوباره، سخت ناهموار و پرمخاطره است و بزرگترین سنگ این راه نیز همان بریدگی فرهنگی و بیگانگی از خود است که راست ها را کج می نمایاند و بیراهه ها را راه. به هر حال، امروز در وضعی قرار گرفته ایم که لزوم شناسایی و درک آثار معماری گذشته بر هیچ کس پوشیده نیست. این حقیقت این امید را پدید می آورد که انشاء الله روزی تک تک این آثار گرانبها و میراث غنی گذشتگان ما که در سرتاسر این سرزمین پهناور پراکنده است، به نحوی شایسته و صحیح بازشناخته شود تا برای رسیدن هنرمندان و معماران آینده به استقلال شخصیت هنری و فرهنگی، چراغ راهی فراهم آید.
مجموعه حاضر را باید یکی از بلندترین گام هایی دانست که تا کنون در راه معرفی آثار ناشناخته این معماری برداشته شده است. این مجموعه را «گنجنامه» نامیده ایم؛ چون بر این باوریم که نشانه های گنجی را ارایه می دهد؛ گنجی که دستیابی به آن، سرافرازی و استقلال در پی دارد. پدیدآورندگان گنجنامه بر آن اند که با کنار هم آوردن و ارایه یکجای نقشه های کامل و خوانا و عکس های واضح و تاریخچه ای تنظیم شده، بر مبنای مهم ترین منابع انتشار یافته، از بیش از ششصد اثر مهم تاریخی، از مسجد و مدرسه گرفته تا خانه و حمام، هم راه تحقیق و پژوهش را در این زمینه بگشایند و هم اسباب تشویق و ترغیب محققان و کارشناسان و علاقه مندان را برای مطالعه و تفحص در این آثار فراهم آورند. نکته دیگر آنکه این مجموعه یک شبه فراهم نشده است و محصول پشتکار و در حدود چهل سال تلاش استادان و دانشجویان «دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی» است؛ و به این ترتیب باید گفت که در حدود نیمی از دانش آموختگان هنر معماری در این کشور در شکل یافتن گنجنامه سهیم بوده اند.
دفتر های گنجنامه ترتیبی موضوعی دارد؛ و این مجموعه تقریباً همه انواع بنا را در بر می گیرد: پنج دفتر مختص معرفی خانه های سنتی در شهر های مختلف شامل یک دفتر خانه های کاشان، یک دفتر خانه های اصفهان، یک دفتر خانه های یزد و دو دفتر خانه های شهر های دیگر؛ چهار دفتر شامل مساجد شامل یک دفتر مساجد اصفهان، یک دفتر مساجد شهر های دیگر و دو دفتر مساجد جامع؛ سه دفتر مربوط به امامزاده ها و مقابر؛ دو دفتر شامل بنا های بازار؛ یک دفتر ویژه مدارس؛ یک دفتر مربوط به کاروانسرا ها؛ یک دفتر خاص حمام ها؛ یک دفتر مختص کاخ ها و باغ ها؛ یک دفتر نیز استثنائاً شامل انواع بنا های مذهبی در تهران. فهرست های راهنمای مجموعه نیز در دفتر آخر خواهد آمد.
دفتر چهاردهم گنجنامه با پرداختن به خانه های یزد، گوشه ای دیگر از آثار معماری اسلامی ایران را پیش چشم می گذارد. خانه های سنتی باقیمانده در یزد، شهر جواهر گونه کویری ما، خوشبختانه بسیار بیش از تعدادی است که در این دفتر معرفی شده اند؛ اما همین تعداد نیز چهره معماری باوقار و صمیمی و دوست داشتنی خانه های این شهر را آشکار می سازند. خانه های معرفی شده در این دفتر، اغلب خانه های گسترده پدرسالاری و متعلق به دوره قاجار اند. تنها نظری به تنوع فضا ها و نوع کاربرد آنها و کیفیت زندگی جاری در آنها و شیوه مدیریت مجموعه هر خانه، انسان را به تحیر وا می دارد، چه رسد به تامل در ظرایف و دقایق بسیار آنها و کیفیت های بیان ناشدنی معماری و فضا سازی اشان.
کلام آخر آنکه آنچه در خانه های یزد احساس می شود غیر از آنی نیست که در دیگر بنا های سنتی ما حس می شود. بنا و آنچه در آن است که همه برآمده از خاک پست است، فضایی ماورایی به مخاطب عرضه می دارد؛ گویی به مدد خاک و آب و نور و آسمان و باد و سبزه و درخت، مامنی آرام و آرامش بخش و پنهان از غیر برای انسان پدید آمده است؛ فضایی که روح او که زمینی نیست، در آن آرام گیرد و به سرور و وجد آید و برای نیل به مقصود، چه ها که نکرده اند. از نظم عادی و هندسه ناب کلی خانه که فضا ها را صورتی کمال یافته و بلورین می بخشد و گویی خاک را کیمیا می کنند، تا حیاط ها که آسمان را قاب می گیرند؛ از ایوان ها که مصطبه ای پرقدر برای نشستن و نظاره کردن به آسمان هدیه می کنند تا بادگیر ها که گرمای زمین را دور می کنند و هوا را لطیف و مطبوع می سازند؛ از ارسی ها که نقش و رنگ به نور می زنند تا حوض ها که آب را به بند هندسه می کشند و آسمان را تکرار می کنند و فواره ها که آب و نور را به هم می آمیزند؛ از درخت و سبزه و گل که منظری دلنشین و روح افزا در خانه پدید می آورد تا ....کامبیز حاجی قاسمی؛ تابستان 1384
 Book of Ganjname; Volume 14, Yazd houses Although a past of several millennia lies behind the architecture of this land, it was only quite recently that efforts aimed at identifying and introducing its extant achievement were undertaken. Only a few decades have passed since scholars and researchers first began reviewing these works in order to wipe the dust from the face of these resplendent jewels and once again reveal their charming, familiar radiance. The factors involved in this long-standing neglect and the sudden interest in historic relies call for a moe thorough discussion that falls beyond the scope of this brief exposition. It suffices to note that the neglect in question in fact resulted from total interest and that the newly emerged interest was the outcome of utter neglect, because, as long as these works were part of our people`s life, no need for introducing them was felt, but when, owing to a cultural rift, time-honored roots were severed and the signs of rootlessness became ubiquitous, an inclination toward rediscovering and reverting to our own identity increased, and the need for recognizing and introducing past architectural achievement, just like everything else that bore signs of past originality, became perceptible .But, needless to say, the path of this recognition and renewed understanding is arduous and fraught with dangers, the greatest obstacle being the very cultural rift and alienation which makes the straight path seem crooked and causes detours to appear as the main path. In any case, the present conditions are such that the necessity of identifying and understanding past architectural achievement has become obvious to all. This truth crates the hope that, God willing, every one of these valuable works of art and rich heritage of our ancestors scattered throughout this vast land will be adequately recognized, illuminating the path leading our future artists and architects towards artistic and cultural independence. The present collection must be considered one of the most significant steps yet taken in the direction of introducing the unknown accomplishments of this architecture. We have entitles it «Ganjnameh» that literally means «Treasure Book»; Because we believe that it bears clues to a treasure the acquisition of which will assure our dignity and independence. By bringing together complete and legible plans, clear and expressive images and thematic authentic history of more than six hundred significant historic realizations, ranging from mosques and madrasas to hoses and baths, the Ganjnameh seeks to not only initiate research in this domain but also encourage researchers, experts and all those interested to begin research of their own on these rich relics. Another point is that this collection was not brought into being overnight. Rather, it is the outcome of some forty years of relentless efforts on the part of the professors and student of the «Architecture and Urban Planning Faculty of Shahid Beheshti University». Therefore about a half of those who have studied architecture in this country may be said to have contributed to its creation. The volumes of the Ganjnameh follow a thematic order. The collection embraces almost every type of building: Five volumes introduce traditional house in various cities include one volume includes the houses of Kashan, one volume the houses of Esfahan, one volume the houses of Yazd and two volumes the houses of other cities; Four volumes cover mosques include one volume the mosque of Esfahan, one volume the mosques of other cities and two volume congregational mosques; Three volumes are dedicated to emamzadehs and mausoleums; Two volumes deal with bazaar building; One volume is dedicated to theological schools; One volume introduces caravansaries; One volume deals with baths; One volume concern palaces and gardens; One volume exceptionally introduces religious building in Tehran. The table of content of the entire collection will be included in the last volume. Introducing the houses of Yazd, the fourteen volume of the Ganjname reveals yet another facet of Islamic architecture. Fortunately, the number of traditional houses remaining in Yazd, our jewel city of the desert, far exceeds those presented here. Nevertheless, even this small number aptly reveals the magnificent, sincere and friendly visage of this city`s architecture. The houses introduced in this volume are mostly elaborate patriarchal mansions dating back to the Qajar period. A mere glance at the diversity of their areas, their different functions, the quality of life within them, and the management of these households, let alone delving into their innumerable refinements and the inexpressible qualities of their architecture, leave one astonished. In a word, what is felt in the houses of Yazd is not any different from what pervades from our traditional building. Arisen from lowly earth, their constructions and all they contain exude an atmosphere from yonder, wherein earth, water, light, sky, wind, grass and tree coalesce to create a serene, soothing, secluded refuge for enjoyment of man`s soul, which is not terrestrial. And lo!, what marvels they have wrought, from the ordinary order and pure geometry of the house, which give a perfect, crystal-like appearance to its rooms, to the courtyards, which frame the sky, the eivans, which offer a dignified platform for sitting and contemplating, the badgirs, which keep the heat away and provide cool air, the sash windows, which create patterns and colors of light, the pools, which capture water in the noose of geometry and duplicate the sky, the water spouts, which combine water and light, the trees and plants and flowers, which create a refreshing sight within the house .... Kambiz Haji Qassemi; Summer 2003
|
|
|
|
|
|
|
|
نظرات کاربران در مورد این مقاله: |
0 نظر اخیر از 0 نظر
|
تاکنون نظری ارسال نشده است.
|
|
آخرین ویرایش: 5/9/2010 9:33:35 AM |
زمان انتشار: 5/9/2010 9:28:23 AM |
تعداد مشاهدات: 1225 |
تعداد نظرات: 0 |
امتیاز: 4.5 از 5 |
تعداد ممیزان: 2 |
|
|
|
